در سـال ١٩٩٢ به اهمیت شاخص ها به عنوان ابزار های مدیریت منابع پایدار توجه شد. شـاخص هـا مـی توانند میزان تغییرات را اندازه گیری کنند و همچنین چارچوبی برای دستیابی بـه اهـداف و انجـام پایش فراهم کنند (لی،٢٠٠۴). با وجودی که اکوتوریسم یکی از روش های پایدار استفاده از منـابع طبیعی است, مطالعات کمی در مورد شـاخص هـای اکوتوریـسم وجـود دارد. در ایـن تحقیـق از شاخص های مدیریت محیط زیست بری اکوتوریـسم در ذخیـره گـاه طبیعـی بـر اسـاس » مـدل واکنش, وضعیت و فشار«٣, طراحی شده است. این مدل اولـین بـار توسـط محققـین کانـادایی در اوایل دهه ١٩٩٠ پیشنهاد شد و توسـط »سـازمان اقتـصاد و همکـاری توسـعه«۴ و » برنامـه محـیط زیست سازمان ملل«۵ در سال ١٩٩۵ بـه تـصویب رسـید. در سـال ١٩٩۶ ایـن مـدل بـرای ایجـاد شاخص های توسعه پایدارتوسط کمیسیون سازمان ملل در مورد توسعه پایـدار پذیرفتـه شـد. بـر اساس این مدل شاخص ها به عنوان شاخص های فشار روی ذخیره گاه, شاخص هـای وضـعیت ذخیره گاه و شاخص های واکنش بر اساس جمع آوری و تجزیـه و تحلیـل داده هـای پایـه طبقـه بندی می شوند. به علاوه, هر طبقه مرکب از شاخص هایی شامل محیط زیست طبیعی, تـسهیلات انسان ساخت و محیط اقتصادی- اجتماعی می باشد.

شاخص های وضعیت بیان کننده وضعیت زیست محیطی مقصد مورد نظر گردشگر می باشد که فاکتور کلیدی در تعیین وسعت و میزان توسعه توریسم در ذخیره گاه می باشد. شاخص های فشار, فعالیت های توریسم و اثرات آنها را بر محیط زیست بیان می کنند و مشخص می کنند که آیا فعالیت های توریستی متجاوز از محدودیت های ظرفیت برد منطقه می باشد یا خیر؟ شاخص های واکنش, معیار ها, قوانین واستاندارد هایی را که مدیران برای کنترل و جلوگیری از تخریب

Wenjun Li ١ Tainwushan ٢ : PSR: Pressure – State – Response ٣ OECD ۴ UNEP ۵

٢٧

محیط زیست به کار می برند, شامل می شود. برای تعیین و انتخاب این شاخص ها در این ذخیره گاه, ابتدا مرز منطقه مورد مطالعه تعیین شد که علاوه بر ذخیره گاه, جوامع پیرامونی را که تحت تأثیر فعالیت های توریسم بودند, در بر گرفت. مرحله بعد در طی یک بررسی پرسشنامه ای پنج تیپ از جاذبه های ذخیره گاه برای بازدید کنندگان مشخص شد که عبارتند از: گیاهان, جانوران, اکوسیستم ذخیره گاه و زمین سیما, تاریخ و مذهب و آب و هوای مطبوع. مرحله بعد تعیین مسائل زیست محیطی بحرانی جاری در ذخیره گاه بود و شامل موضوعاتی می شد که توسعه توریسم را به شرایط نامطلوبی سوق می دهد. در این ذخیره گاه دو مسئله بحرانی محدود کننده برای توسعه توریسم وجود داشت: از بین رفتن پوشش گیاهی و کمبود ذخیره آب.

بر اساس جمع آوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل آنها, سه دسته از شاخص ها برای مدیریت اکوتوریسم منطقه پایه ریزی شدند که برخی از آنها در زیر آورده شده است:

– برخی از شاخص های وضعیت برای مدیریت اکوتوریسم در ذخیره گاه (لی،٢٠٠۴):

تفسیر

واحد

شاخص ها
طبقات

* محدوده بازدید مجموعه مساحت مناطق روباز

برای بازدید کنندگان است که تمام مناظر و راه
%

محدوده بازدید

ها را در بر می گیرد. این شاخص برای نمایش

محدوده ذخیره گاه

ظرفیت برد ویژه برای بازدید کنندگان به کار می رود.

محیط
* آنهایی که در سطح بین الملی, ملی و محلی

طبیعی
حفاظت شده اند. این شاخص می تواند منعکس

کننده جذابیت های توریسم برای بازدید کنندگان

گونه ها
تعداد گونه های نادر

باشد و همچنین می تواند سطح مدیریت را در طی

در معرض خطر

تغییرات آن نشان دهد.

* ظرفیت برد بازدیدکنندگان را برای تهیه آب

نشان می دهد.
تن

ظرفیت تهیه آب
تسهیلات

روز

(در دوره های بارش کم و زیاد)
انسان

ساخت
* وضعیت ترافیک را بیان می کند.
کیلومتر
طول جاده برای وسائل نقلیه

٢٨

* سهم توریسم برای ذخیره گاه
%

درآمد سالیانه ذخیره گاه از توریسم
محیط

را بیان می کند.

کل درآمد آن

اقتصادی

* فواید اقتصادی توریسم برای را

درآمد سالیانه جوامع محلی از توریسم
اجتماعی

جوامع محلی بیان می کند.

کل درآمد

– برخی از شاخص های فشار برای مدیریت اکوتوریسم در ذخیره گاه:

* تعداد بازدید کننده در واحد سطح

افراد
بازدید کننده روزانه(میانگین سالانه)

محیط

می تواند بیانگر فشار و اثرات ناشی
کیلومتر مربع

سطح منطقه

طبیعی

از توریسم بر محیط طبیعی باشد.


* اثرات ناشی از پسماند را بر سیمای
تن
مقدار پسماند

منظر نشان می دهد.

فرد
بازدیدکنندگان(میانگین سالانه)

* می تواند برای تجزیه و تحلیل نیاز

افراد

بازدید کننده

تسهیلات

به محوطه پارکینگ را در طی تغییرات

کیلومتر مربع

مساحت پارکینگ
انسان ساخت

سالهای مختلف بیان کند.

* فشار و اثرات روی جوامع محلی را
%

بازدید کننده سالانه

بیان می کند.

جمعیت محلی

محیط

اقتصادی

* اثر خدمات را بر بازدید کننده

رضایت بازدید کننده
اجتماعی

بیان می کند.

بر اساس پرسشنامه

– برخی از شاخص های واکنش برای مدیریت اکوتوریسم در ذخیره گاه:

EIA * به عنوان معیار فشار توریست
بله / خیر
وجود EIA برای هر

روی محیط زیست است.

پروﮊه تور جدید
محیط

طبیعی
*عکس العمل مدیریت روی محیط
بله / خیر
وجود کنترل کننده های

زیست ناشی از توریسم را بیان می کند.

منظم زیست محیطی

٢٩

* عکس العمل در مقابل مشکلات

تن

ظرفیت تهدید مواد

پسماند را نشان می دهد.
روز
زائد جامد روزانه
تسهیلات

تسهیلات توریستی
انسان ساخت

* شامل هتل ها, تسهیلات تفریحی
تسهیلات

و انسان ساخت می شود.

نوساز

* شامل حقوق مدیر, هزینه تعمیر
هزینه برای عملیات
محیط اقتصادی
تسهیلات و بهسازی اکوسیستم و… .
نگهداری توریسم
اجتماعی

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد دربارهافغانستان، ژئوپلیتیک، ژئواستراتژیک

در نهایت نتیجه گیری شد که مدیریت اکوتوریسم, محیط زیست طبیعی و جنبه های اقتـصادی-اجتماعی را در بر می گیرد. با استفاده از مدل پی.اس.آر تمام این مفاهیم و جنبه ها در یـک شـیوه منطقی در نظر گرفته شده است. ذخیره گاه تیانووشان نشان داد که شاخص های پیشنهاد شده باید برای بیان وضعیت محیط زیست طبیعی, اجتماعی و اقتصادی و بررسی فشار ناشـی از توریـسم و همچنین معیار های در نظر گرفته شده برای اطمینان از توسعه پایدار توریسم بـه کـار رونـد و بـه عنوان راهکار مدیریتی پیشنهاد شد که این شاخص ها به طور پیوسته مورد پایش قرار گیرند.

٣٠

فصل سوم مواد و روش ها

٣١

٣-١- روش کار :

با توجه به اهداف ذکر شده در بخش های پیشین و با توجه به ماهیت آمایـشی تحقیـق مـذکور, آمایش سرزمین با مکتب اکولوﮊی سرزمین مورد نظر قرار گرفت که در آن ابتدا منابع اکولوﮊیک و منابع اقتصادی- اجتماعی به طور جداگانه شناسایی, تجزیه و تحلیل و جمع بندی و سپس ارزیابی می گردند. پس از آن با توجه به ویژگی های بدست آمده از یگان های زیست محیطی, اقـدام بـه تعیین عرصه های مناسب برای کاربری تفرج گردید.

مراحل مختلف این تحقیق که با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی انجام گرفته بـه صـورت زیر است:

١- شناسایی منابع اکولوﮊیکی و جمع آوری اطلاعات مربوط به نیاز اقتصادی- اجتماعی:

در این مرحله دو دسته از منابع مورد شناسایی قرار می گیرند: منابع اکولوﮊیکی و منابع اقتصادی-اجتماعی. منابع اکولوﮊیک شامل دو دسته اند: منابع فیزیکی و منابع زیستی. منـابع فیزیکـی شـامل اقلیم و آب, شکل زمین, سنگ, خاک و منابع زیستی شامل رستنی ها و جـانوران مـی باشـد. داده های اقتصادی- اجتماعی گسترده و متنوع بوده و بر خلاف بسیاری از داده های اکولوﮊیکی ممکن است از سالی به سال دیگر تغییر کنند. داده های اقتصادی- اجتماعی که به منظور نقـشه سـازی و تعیین پهنه های مناسب برای تفرج در این تحقیق مورد شناسـایی قـرار گرفتـه انـد شـامل تـراکم فیزیولوﮊیک جمعیت, نسبت تأسیسات و تسهیلات زیربنایی و روبنایی در واحد های مورد مطالعه و طبقه بندی درآمد می باشد. قابل ذکر است که شناسایی منابع با کـار نقـشه سـازی همـراه مـی باشد.

٢- تجزیه و تحلیل و جمع بندی داده ها با تجزیه سرزمین به یگان های همگن اکولوﮊیکی:

برای آنکه مرور داده های شناسایی شده وقت کمتری بگیرد و داده های پیچیـده تبـدیل بـه داده های آسان شده و در نتیجه کار ارزیابی آسانتر شود, نیاز به آن است که داده هـا تجزیـه و تحلیـل شده و سپس جمع بندی گردند. یگان نقشه سازی برای ارزیابی سرزمین, یگان زیست محیطی نام دارد که همان اکوسیستم خرد است (مخدوم,١٣٧٨). پهنه بندی بـرای دسـتیابی بـه یگـان زیـست محیطی به منظور دستیابی به ساختار های مشابه و همگن از داده ها بر روی نقشه انجام می شـود. فرایند تجزیه و تحلیل و جمع بندی داده ها در شیوه متناسب با ایران با جی.آی.اس بـه قـرار زیـر است (مخدوم و همکاران,١٣٨٠):

٣٢

الف- رویهم گذاری طبقات ارتفاع از سطح
دریا و نقشه طبقات درصد شیب (نقشه نخستین شکل زمین) ب- رویهم گذاری نقشه نخستین شکل زمین با نقشه جهات جغرافیایی

ج- رویهم گذاری نقشه یگان های شکل زمین با نقشه خاک (نقشه نخستین یگان زیست محیطی) د- رویهم گذاری نقشه نخستین یگان زیست محیطی با نقشه پردازش شده رستنی ها (نقشه یگـان زیست محیطی) ه- رویهم گذاری نقشه یگان های زیست محیطی با نقـشه هـای پـارامتر هـای اقلـیم بـه صـورت جدولی.

٣- ارزیابی توان اکولوﮊیکی هـر واحـد سـرزمین بـرای کـاربری تفـرج بـا مقایـسه ویژگـی هـای اکولوﮊیکی هر یگان سرزمین با مدل اکولوﮊیکی ویژه منطقه:

پس از شناسایی منابع و تجزیه و تحلیل و جمع بندی داده ها, سرزمین آمـاده بـرای کـار ارزیـابی است. ارزیابی توان منطقه مورد بررسی برای کاربری تفرج متمرکـز و گـسترده بـا در نظـر داشـتن فرایند زیر انجام می گیرد:

الف- مقایسه جدول ویژگی های هر اکوسیستم با معیار ها و مقیاس های مورد لزوم برای کاربری تفرج متمرکز و گسترده در مدل اکولوﮊیک مربوط.

ب- تطبیق ویژگی ها با مدل و نتیجه گیری در مورد درجه توان یا مرغوبیت واحد ها ج- وارد کردن نتیجه ارزیابی توان و درجه توان هر اکوسیستم در نقشه اکوسیستم ها و تهیه نقـشه توان منطقه برای تفرج متمرکز و گسترده.

۴- تصمیم گیری در مورد واحد های سرزمین با در نظر گرفتن عوامل اقتصادی- اجتماعی:

در این مرحله با مقایسه ویژگی های اقتصادی- اجتمـاعی منـاطق دارای تـوان اکولوﮊیـک بـرای کاربری تفرج با هم اقدام به تعیین اولویت و یا تصمیم گیری نهایی برای توسعه تفرج مـی گـردد. به منظور تصمیم گیری یا اولویت بندی نهایی, پارامتر های تراکم فیزیولوﮊیک جمعیـت در واحـد سطح, طبقه بندی درآمد, طبقه بندی تأسیسات و تسهیلات زیر بنایی و روبنایی برای کاربری تفرج مانند نسبت روستاهای دارای آب, برق, گاز, تلفن در هر شهرستان, سرانه واحدهای اقامتی در هـر شهرستان, سرانه مرکز بهداشت به ١٠٠٠٠ نفر جمعیت شهری, سرانه خانه بهداشت به ١٠٠٠٠ نفـر جمعیت روستایی, سرانه واحد های پستی شناسایی و طبقه بندی گردیده و سپس با در

دسته‌ها: پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید