رویکردهای اصلی در تبیین رفتار شهروندی سازمانی

مرور ادبیات دو رویکرد اصلی را در تعاریف مربوط به مفهوم رفتار شهروندی سازمانی مشخص می‌کند.

2-2-2-1- رفتار شهروندی سازمانی در قالب تمایز بین نقش و فرانقش

عملکرد درون نقش به مجموعه‌ای از رفتارهایی که انتظار می‌رود فرد در شغل خود نشان داده، و یا به شکل مستقیم به دلیل آن رفتارها به او پاداش داده شود، اشاره دارد. در حالیکه منظور از رفتار شهروندی سازمانی، رفتارهای غیر رسمی است که ارتقای ستاده‌های سازمان را در پی دارد. هرچند گروهی از محققان سعی کردند با بیان تفاوت‌های میان رفتار «درون نقش» و رفتار «فرانقش» از یک سو و مفهوم سازی رفتار شهروندی سازمانی از سوی دیگر میان آن ها ارتباط برقرار کنند. محققان اولیه موضوع رفتار شهروندی سازمانی را مجزا از عملکردشغل داخل نقش تعریف کردند و تأکید کردند که رفتار شهروندی سازمانی بایستی به عنوان فرانقش توجه شود (ویگدا، 2000).

ماریسون در سال 1994 واژه «گستره شغلی درک شده» را برای تمایز بین این دو دسته رفتارها بکار گرفت و بیان کرد هرچقدر کارمند دامنه شغلی گسترده تری را درک کند، فعالیت های بیشتری را به عنوان فعالیت‌های درون نقش تعریف می‌کند ولی درک «گستره شغلی محدودتر» باعث می‌شود تا خود بیشتر رفتارها را به عنوان فعالیت‌های فرانقش تعریف کند. مثل کارکردن فراتر از آنچه انتظار می‌رود. ماریسون با انجام دادن تحقیقاتی نشان داد که اگر یک کارمند رفتاری را به عنوان درون نقش تعریف کند به احتمال بیشتر نسبت به آنکه رفتار را فرانقش تعریف کند، آن را انجام خواهد داد (ماریسون،1994).

از دیدگاه ماریسون این استدلال کاربردهای نظری مهمی در پی دارد و آن اینکه آنچه دیگران به عنوان رفتار شهروندی سازمانی تعریف می کنند، منعکس کننده درک کارکنان از گستردگی مسؤلیت های کارشان است. از این گذشته می‌توان گفت که ممکن است افرادی که از جانب سرپرستان به عنوان شهروندان خوب طبقه بندی شوند، فقط آن چیزی را انجام دهند که خودشان آن را به عنوان بخشی از شغلشان احساس می‌کنند و نه مشارکت در رفتار فرانقش. این انتقاد در مطالعات دیگر مورد تایید قرار گرفت، چرا که نشان داده شد مرز رفتار«درون نقش» و «فرانقش» به خوبی تعریف نشده است و از کارمندی به کارمند دیگر یا از کارکنان به مدیران تغییر می‌کند. همچنین ارگان یک تفاوت عمده میان این دو رفتار را عنوان کرد؛ اینکه به رفتارهای درون نقش پاداش داده شود و یا در صورت عدم مشاهده این رفتار محرومیت‌هایی اعمال شود، در حالیکه با توجه به مفهوم رفتار شهروندی سازمانی، رفتار شهروندی سازمانی رفتاری است که از نظر سازمانی به آن پاداش داده نمی‌شود (وج[1]، 2000).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   مفهوم رفتار فرا نقش

ولف (1994) بیان می‌کند که امکان شناخت مفهوم‌های رفتار شهروندی سازمانی یا رفتار فرانقشی و رفتار درون نقشی به صورت مجزا وجود ندارد، زیرا مرز این مفاهیم بین کارکنان مختلف متفاوت است. پژوهشگرانی که ایجاد نقش را مورد ارزیابی قرار داده‌اند، بیان می‌کنند که نقش‌های ثابت شده در سازمان به ندرت وجود دارد و ادراک از نقش در حال تکامل است. روسیاس[2] (1198) نیز بر همین عقیده است که مرز میان رفتار درون نقش و فرانقش واضح نیست و اشاره دارد که برای سازمان تمایز میان عملکردهای نقش و فرانقش به علت عواملی چندگانه مشکل است. اولا ادراک مدیریت و کارکنان با عملکرد کارکنان و مسؤلیت‌های آنان لزوما مرتبط نیست. ثانیا ادراک کارکنان از مسؤلیت و عملکردشان به‌وسیله رضایت آن‌ها در محیط کاری تحت تأثیر قرار می‌گیرد (ماریسون[3]، 1994).

 

2-2-2-2- رفتار شهروندی سازمانی به عنوان تمام رفتارهای مثبت در داخل سازمان

جریان دیگر مطرح می‌کند که، رفتار شهروندی سازمانی نبایستی جدا از عملکرد کاری مورد توجه ولقع شود و این مسأله مشکل تمایز میان عملکرد نقش و فرانقش را مرتفع می‌سازد. از این دیدگاه، رفتار شهروندی سازمانی بایستی به عنوان یک مفهوم کلی شامل تمام رفتارهای به نسبت مثبت افراد در داخل سازمان همراه با مشارکت کامل و مسؤلانه در نظر گرفته شود. بنابراین گراهام در این زمینه دو دیدگاه نزدیک به هم را ارائه کرده است. اولین دیدگاه از مفهوم شهروندی شهری در فلسفه، علوم سیاسی و تاریخ اجتماعی به‌دست آمد. این دیدگاه، شهروند شهروندی را فردی می‌داند که به قانون احترام می‌گذارد، نسبت به جامعه و ارزش‌های آن وفادار است و مشارکت مسؤلانه‌ای در اداره جامعه دارد. در واقع فلسفه ساسی مطرح می‌کند که ماهیت ارتباط با دولت‌شان برای رفتار شهروندی آن‌ها حیاتی است. بدین صورت تعریف شد که تماما رفتارهای مثبت شهروندان در اجتماع زمینه‌ای برای بروز رفتارهای مثبت کارکنان در سازمان است (وین داین و همکاران[4]، 1994).

بنابراین دیدگاه توانست رفتارهای رفتارهای شغلی داخل نقش و رفتارهای فرانقش و رفتارهای سیاسی نظیر مشارکت کامل سازمانی را که در مطالعات قبل به آن توجهی نشده بود را توضیح دهد.

[1] Wedge

[2] Russias

[3] Marison

[4] Ven Dain et al

دسته‌ها: پایان نامه ها