دانلود پایان نامه

مسیرایران می افزود.

ب)پس از 11 سپتامبر:
با حملات تروریستی 11سپتامبر و مداخله نظامی ایالات متحده در افغانستان، علاوه بر مسائل سیاسی و امنیتی، مسائل اقتصادی نیز در روابط ایران و افغانستان یا به عبارت دیگر در اهمیت استراتژیکی ایران و افغانستان رنگ تازه ای به خود گرفت. طرح احداث خط لوله گاز ترانس افغان بعداز وقفه ای که حکومت طالبان به آن وارد کرد با تهاجم آمریکا به افغانستان در سال 2001 وارد مرحله تازه ای شد. بسیاری از تحلیل گران مسایل  انرژی اعتقاد دارند که دولت آمریکا پس از سقوط طالبان و  حاکمیت ساختار سیاسی نزدیک با سیاست های آمریکا در افغانستان در راستای کاهش وابستگی منطقه به خطوط لوله انتقال انرژی روسیه و محروم کردن ایران از امتیازات اقتصادی و کاهش نقش این کشور در معادلات منطقه، به بزرگترین حامی این مسیر تبدیل شده است.
پروژه انتقال نفت وگاز آسیای مرکزی و دریای خزر در همان حال که یک پروژه اقتصادی است،یک پروژه سیاسی هم هست و در نوع خود رقابت های عمیق و مهمی را در بردارد که ماهیت سیاسی دارند. برای فهم این موضوع باید به واقعیت های متفاوت و اهداف بازیگرانی توجه داشت که آشکار و پنهان درگیر چنین رقابتی شده اند. آسیای مرکزی، بعد از سقوط اتحاد شوروی، بین پنج کشور ترکمنستان، تاجیکستان، قرقیزستان، ازبکستان و قزاقستان تقسیم شد. درست بعد از اعلام استقلال، رقابت هادر سطح منطقه ای  و بین المللی بالا گرفت. ازاین رو مهم ترین موضوع، خطوط ارتباطی آسیای مرکزی با دنیای خارج بود.
علاوه بر روسیه، مسیرهای چین، پاکستان، افغانستان و ایران به صورت جدی مطرح شدند. تمامی صاحب نظران و کارشناسان این واقعیت را قبول دارند که انتقال نفت و گاز آسیای مرکزی به بازارهای جهانی از طریق ایران با صرفه تر، امن تر و مسیر آن کوتاه تر است. به ویژه که ایران می تواند از دو طریق به طور همزمان به این نیاز آسیای مرکزی پاسخ دهد. یکی بهره گیری از خطوط لوله موجود در ایران است که عمدتاً در مسیر شمال-جنوب قرار دارند و نفت ایران را از جنوب کشور به پالایشگاه های موجود در مرکز و شمال می رسانند. دوم مبادله نفت از طریق « سوآپ ». چنان که ایران و قزاقستان توافق کردند بخشی از نفت این کشور از طریق سوآپ به ایران تحویل داده شود و به ازای آن به همان مقدار نفت از جنوب ایران به حساب قزاقستان از پایانه های نفتی ایران تحویل طرفین معامله قزاقستان می گردد. این هردو امکان در مسیر ایران وجود دارد وهیچکدام از مسیر های دیگر ازاین امتیاز برخوردار نیستند.

اولویت های منطقه ایی و هویت ژئوپلیتیک ایران
به دلیل ماهیت جغرافیایی و ژئوپلیتیکی که منطق هگرایی و سازما نهای منطقه ای دارند، ایران نیز برای شکل دهی و عضویت در سازمان های منطقه ای باید بر اساس منطق و دیکته هویت ژئوپلیتیک خود عمل نماید. به این ترتیب شدت وابستگی به هریک از پنج منطقه ژئوپلیتیک پیرامون کشور می تواند شاخص مناسبی برای اولویت دهی به شکل دهی و عضویت در سازمان های منطقه ای باشد.

2-3-1- منطقه خاور میانه
خاورمیانه محل اتصال قار ههای آفریقا، آسیا و اروپا است و مه مترین آبراه ها و شبکه های حمل ونقل دریایی را دربر می گیرد. از نظر ژئواستراتژیک نیز منطقه تماس بین ارواسیا و جهان بحری است. این منطقه به دلایل مختلف سیاسی-امنیتی، اقتصادی و فرهنگی)درایسدل و اچ بلیک، (22-23, 1369اهمیت بسیار زیادی برای جمهوری اسلامی ایران دارد. از نظر سیاسی-امنیتی، اسرائیل بزرگ ترین دشمن ایدئولوژیک نظام جمهوری اسلامی در این منطقه است. همچنین حضور چشم گیر قدرت مداخله گر ایالات متحده آمریکا در این منطقه، امنیت و منافع ملی ایران را به شدت به خطر انداخته است. علاوه بر این، رقابت با قدرت های منطقه ای )ترکیه، عربستان و عراق( و بحرا نهای قومی– مذهبی )کردها( از دیگر عواملی است که باعث اهمیت سیاسی-امنیتی خاورمیانه برای ایران شده است.
از نظر فرهنگی نیز پیوندهای مذهبی با مردم عراق و همچنین شیعیان سوریه و لبنان و وجود عتبات عالیات در عراق و سوریه، برای ایران شیعی مهم تلقی می شود. شکل گیری مفهوم سیاسی-مذهبی هلال شیعی در منطقه ناشی از پیوند فرهنگی میان ایران و شیعیان این کشورهاست. از منظر اقتصادی نیز کشورهای منطقه به دلیل ویژگی های اقتصادی خاص، بازار مناسبی برای کالاهای تولیدی ایران به شمار می آیند و از پتانسی لهای مناسبی برای شکل دهی به سازما نهای اقتصادی برخوردارند. در مجموع می توان گفت ایران وابستگی ژئوپلیتیک بسیاری به منطقه خاورمیانه دارد.

2-3-2- منطقه خلیج فارس
سرتاسر نوار ساحلی شمال خلیج فارس که در تقسیم بندی های اخیر به عنوان یکی از زیر سیستم های آسیای جنوب غربی مطرح گردیده محدود به جمهوری اسلامی ایران است. این منطقه از شمال غرب به کشورهای عراق و کویت، از جنوب غرب و جنوب به عربستان سعودی، امارت متحده عربی، قطر و بحرین و از جنوب شرق نیز محدود به قسمتی از عمان )المسندم( است )ژئوپلیتیک منطقه خلیج فارس، 1387 ، ص 3)خلیج فارس از نظر ویژگی های سیاسی-امنیتی و اقتصادی منطقه ای بسیار حیاتی برای ایران محسوب م یگردد. وجود منابع عظیم نفت و گاز به همراه حضور قدرت مداخل هگر (آمریکا) و پیمان نظامی–امنیتی آن با کشورهای منطقه، اختلافات ارضی و مرزی و رقابت با قدرت های منطقه ای اهمیت این منطقه را برای ایران دو چندان کرده است. همچنین از آنجایی که تقریباً تمام صادرات نفتی و اکثر صادرات و واردات غیر نفتی ایران
از این منطقه صورت می پذیرد؛ خلیج فارس و تنگه هرمز به عنوان شاهرگ اقتصادی، سیاسی و امنیتی ایران محسوب می شود و در صورت هرگونه بحران در منطقه تاثیرات مستقیمی بر امنیت و منافع ملی ایران خواهد داشت. از نظر فرهنگی، خلیج فارس و کشورهای پیرامون آن بخشی از جهان اسلام را تشکیل می دهند. وجود اکثریت شیعی در بحرین و عراق و اقلیت شیعیان در سایر کشورهای منطقه برای ایران مهم تلقی می شود. علاوه بر این، هویت تاریخی منطقه و نام خلیج فارس برای اکثریت ایرانیان حساس و مهم شمرده می شود. به طور کلی، خلیج فارس مه مترین منطقه ژئوپلیتیک ایران محسوب میشود و این کشور وابستگی ژئوپلیتیک بسیار بالایی به این منطقه دارد.
2-3-3- منطقه شبه قاره
منطقه شبه قاره با تاکید بر دو کشور افغانستان و پاکستان واجد اهمیت بسزایی برای ایران است. از جمله دلایل اهمیت سیاسی-امنیتی این منطقه برای ایران م یتوان به مرزهای طولانی با دو کشور افغانستان و پاکستان، وجود اقلیت های اکولوژیک1 )بلوچ ها( ، ضعف ساختار دولت-ملت و دولت های شکننده در این منطقه، ب یثباتی سیاسی، تجارت و قاچاق مواد مخدر و تهدیدات ناشی ازآن، بنیادگرایی اسلامی و تروریسم بین المللی، وضعیت شیعیان و نهایتاً حضور ایالات متحده و پایگاههای نظامی آن در منطقه اشاره کرد. از نظر فرهنگی و اجتماعی نیز قسمت وسیعی از این منطقه جزء حوزه تمدنی ایرانی محسوب می شود، به طوری که افغانستان را م یتوان دولت -ملتی فارس زبان محسوب کرد. از نظر اقتصادی، منطقه شبه قاره به دلیل ناامنی و بی ثباتی چندان مورد توجه واقع نشده است، اما کشیده شدن خط لوله صلح به منطقه (پاکستان-هند) می تواند مزایای اقتصادی و امنیتی برای ایران به همراه داشته باشد. به طور کلی، شبه قاره بعد از خلیج فارس و خاورمیانه مهم ترین منطقه ژئوپلیتیک پیرامون ایران است.
2-3-4- منطقه آسیای مرکزی
پنج جمهوری آسیای مرکزی بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شووری بر نقشه جغرافیای سیاسی جهان شکل گرفتند. این منطقه در حوزه تمدنی ایران قرار دارد. وجود کشور فارسی زبان تاجیکستان و شهرهای بزرگ و آباد سمرقند و بخارا با اکثریتی فارسی زبان نشا ندهنده پیوند فرهنگی–تمدنی ایران با کشورهای این منطقه است. از نظر سیاسی-امنیتی نیز این منطقه به دلیل رقابت قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای، داشتن مرزهای طولانی آبی–خاکی، تلاش آمریکا و ناتو برای نفوذ در منطقه، شکل گیری سازمان همکاری شانگهای به مرکزیت این منطقه و رژیم حقوقی دریای خزر دارای اهمیت قابل توجهی است. از نظر اقتصادی، انتقال خطوط انرژی و نقش ترانزیتی و کریدوری ایران در ارتباط این کشورها با آب های آزاد و همچنین بازار مصرف این کشورها دارای اهمیت است. اما به دلیل رقابت های منطقه ای، ایران تاکنون نتوانسته است در مقایسه با سایر قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای نقش اقتصادی پر رنگی در این جمهوری ها ایفا نماید. علی رغم همه این موارد، ایران دارای وابستگی ژئوپلیتیک بالایی به این منطقه نیست، هر چند فرصت های جغرافیایی زیاد در ارتباط با این منطقه برای ایران وجود دارد.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   تحقیق دربارهسود سهام، بورس اوراق بهادار، بورس اوراق بهادار تهران

2-3-5- منطقه قفقاز
قفقاز منطقه ای بین دریای سیاه و دریای خزر، در جنوب روسیه و شمال غرب ایران است. وسعت قفقاز 440 هزار کیلومتر مربع و دارای سه جمهوری مستقل، هفت جمهوری خود مختار و چهار استان خود مختار است )واعظی، 1388 ، ص (72 این منطقه در طول تاریخ از ابعاد مختلف برای قدرت های اروپایی و آسیایی با اهمیت بوده است. این منطقه به دلایل زیر از نظر سیاسی- امنیتی برای ایران اهمیت دارد: شکل گیری آرمان آذربایجان بزرگ، روابط سیاسی–نظامی آذربایجان با آمریکا، جنگ های منطقه ای )آذربایجان و ارمنستان، روسیه و گرجستان( بحران های قومی–مذهبی، و نهایتاً روابط ایران با ارمنستان )کریمی پور، 1379 ، ص (208 عامل دیگر تهدیدزا تن شهای ناشی از دولت سازی در منطقه و جابجایی مقامات دولتی کشورهای منطقه قفقاز است )وثوقی، 1388 ، ص (108 از نظر اقتصادی، این منطقه ارتباط دهنده ایران به اروپاست و در زمینه صادرات انرژی نیز برای ایران مهم تلقی م یشود. از نظر فرهنگی، آذربایجان بعد از ایران دومین کشور شیعی جهان محسوب می شود و پیوند قومی-مذهبی قوی با استان های شمال غرب کشور شامل آذربایجان غربی، شرقی و اردبیل دارد. وابستگی ژئوپلیتیک ایران به این منطقه در حد متوسط است.

جدول شماره 2-1: میزان وابستگی ژئوپلیتیک ایران به هر یک از مناطق ژئوپلیتکی پیرامون کشور

مکاتب و نظریه ها
2-4-1- مفهوم رادیکال و رادیکالیسم
معنای لغوی رادیکال از واژه  Radix  به معنی ریشه است و نظر کسانی را که خواستار تغییر اساسی و سریع در جامعه هستند را می رساند. مثلاً در ریاضیات علامت رادیکال (  √ ) به معنی رسیدن به ریشه عدد است.
این اصطلاح هر عمل و نظر سیاسی و اجتماعی را که خواهان تغییرات فوری و قاطع در نهادهای اجتماعی است را در بر میگیرد
اصطلاح رادیکالیزم و رادیکال بیشتر برای اعمال و نظریه های گروههای چپ افراطی اعم از مارکسیست و غیر مارکسیست که خواهان تحولات اساسی و از ریشه در نهادهای اجتماعی هستند، بکار    می رود.
اصطلاح رادیکالیسم در باب کسانی اطلاق می شود که از موسسات سیاسی و اجتماعی موجود ناراضی باشند. آنها که عموماً طالب تغییرات اجتماعی و در هم پاشیدن اوضاع حاضر و تاسیس موسسات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی شایسته تری هستند.
در جامعه جدید کسانی را رادیکال می گویند که تقاضای اصلاحات اساسی برای بهبود اوضاع اقت
صادی، اجتماعی و بهبود موقعیت سیاسی توده ها را دارند. رادیکالها معمولاً به نفع طبقات فقیر و محروم از امتیازات و بر ضد ثروتمندان و صاحب منصبان اجتماعی مبارزه می کنند.رادیکالیسم بیشتر از همه به اندیشه و یا آیین کسانی اطلاق می شود که افکار سیاسی چپ گرا دارند. در مقابل میانه روها و سپس محافظه کاران قرار میگیرند که متمایل به بازگشت به نهادها و سازمانهای دیرین هستند.

2-4-2- حوزه مطالعات جغرافیای رادیکالیسم
رادیکالیسم به تغییرات بنیادی و اساسی در ساختار اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی توجه دارد. بنابراین با این دیدگاه به بررسی و مطالعه موضوعاتی چون بررسی ریشه های عقب ماندگی جهان سوم، توسعه نابرابر در سطح جهان، علل قطبی شدن جهان، علل بوجود آمدن تراستها، کارتلها، مازاد اقتصادی، توزیع درآمد، ارزش کار، عدالت اجتماعی، گتوهای شهری، سلسله مراتب طبقاتی، جغرافیای امپریالیسم، جغرافیای جهان سوم، جغرافیا و نظام تولید، جغرافیای امراض طبقاتی، جغرافیای نژادی، ویژگی های جغرافیای تولید و مصرف انبوه می


دیدگاهتان را بنویسید